Η Συλλογή

Η ενότητα αυτή λειτουργεί ως εισαγωγή στη μόνιμη έκθεση. Παρέχει ιστορικά στοιχεία για την ιδρύτρια της Σωτηρίας, Σοφία Σλήμαν, και για τη δημιουργία του Σανατορίου. Συνδέει την προσωπικότητα της Σλήμαν με αντικείμενα που σχετίζονται με εκείνη και με την πρώτη περίοδο λειτουργίας του Ιδρύματος.  

Στην ενότητα αυτή παρουσιάζεται η ιστορία της φυματίωσης από την αρχαιότητα, περιγράφονται τα χαρακτηριστικά της και τονίζονται οι προσωπικότητες που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην αντιμετώπισή της. Στη συνέχεια, γίνεται αναφορά στον αντιφυματικό αγώνα σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Τέλος, μέσω της ταινίας μικρού μήκους «Τόπος Σωτηρίας» η ενότητα εστιάζεται στο πώς καταπολεμήθηκε η ασθένεια στην Ελλάδα και ακόμη περισσότερο στη Σωτηρία κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα.

Στο παρόν τμήμα της έκθεσης περιγράφονται οι θεραπευτικές μέθοδοι που εφαρμόστηκαν για την αντιμετώπιση της φυματίωσης, πριν και μετά την ανακάλυψη των αντιφυματικών φαρμάκων. Η ανακάλυψη αποτελεσματικής φαρμακευτικής αγωγής αποτέλεσε σταθμό για τη μετάβαση από τη Φυματιολογία στην Πνευμονολογία, καθορίζοντας τον ρόλο που το Νοσοκομείο διατηρεί μέχρι σήμερα. Παρουσιάζεται, επίσης, η πολύπλευρη φροντίδα που παρείχε η Σωτηρία μέσα από τα εξειδικευμένα ιατρικά της τμήματα, καθώς και η παράλληλη εξέλιξη επιστημονικών πεδίων όπως η Μικροβιολογία και η Βιοχημεία. 

Σε έναν διαμορφωμένο χώρο ανάπαυλας, άλλοτε εξώστη αεροθεραπείας και ηλιοθεραπείας, ο επισκέπτης μπορεί να ενημερωθεί για τη σημασία που αποδιδόταν στις μεθόδους αυτές κατά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα.

Ο πληθυσμογράφος, ένα μηχάνημα μέτρησης της χωρητικότητας όγκου των πνευμόνων, αποτελεί σημαντικό τεχνολογικό επίτευγμα στη διάγνωση και παρακολούθηση της αναπνευστικής λειτουργίας. Ο πληθυσμογράφος της δεκαετίας του 1960 θεωρείται από τους μοναδικούς του είδους διεθνώς, ενώ στη Συλλογή περιλαμβάνεται και ένα νεότερο μοντέλο από τη δεκαετία του 1970.

Ο σιδερένιος πνεύμονας, ένας αναπνευστήρας αρνητικής πίεσης, χρησιμοποιήθηκε ευρέως στα μέσα του 20ού αιώνα για την αντιμετώπιση της πολιομυελίτιδας. Το μοντέλο της έκθεσης, κατασκευής της δεκαετίας του 1950, εντάχθηκε στο Νοσοκομείο, χάρη στην πρωτοβουλία της πρωτοπόρου πνευμονολόγου - φυματιολόγου Σαπφώς Μαγκριώτη.

Τα αντικείμενα και τα τεκμήρια νοσηλευθέντων της περιόδου 1937 - 1981 συγκροτούν ένα ξεχωριστό τμήμα της Συλλογής, το Αρχείο Σωτηρία. Μέσα από προσωπικά αντικείμενα, αρχειακό υλικό και αφηγήσεις, παρουσιάζεται η εμπειρία της ασθένειας από την οπτική των ίδιων των ασθενών και σκιαγραφείται η καθημερινότητα μιας αυτόνομης κοινωνίας που διαμορφώθηκε πίσω από τα τείχη του σανατορίου. 

Η αντιμετώπιση της φυματίωσης δεν περιορίστηκε στα σανατόρια. Στον αντιφυματικό αγώνα, ιδιαίτερη θέση κατέχουν οι οργανισμοί που ιδρύθηκαν με σκοπό την πρόληψη, τη δημόσια ενημέρωση και την ίδρυση αντιφυματικών ιατρείων. Στην ενότητα αυτή παρουσιάζονται σχετικά αντικείμενα και τεκμήρια και προβάλλονται οι προσωπικότητες που συνέβαλαν στην ενίσχυση της μάχης κατά της ασθένειας, εκτός των νοσηλευτικών ιδρυμάτων. 

Η ενότητα αυτή διερευνά τον τρόπο με τον οποίο η φυματίωση, ως  μία ασθένεια που επηρέασε τις κοινωνίες για μεγάλο χρονικό διάστημα, αποτυπώθηκε στις τέχνες και τα γράμματα. Λόγω της βαθιάς της επίδρασης στην ανθρώπινη ύπαρξη, τη σκέψη και την κοινωνική ζωή, άφησε ευδιάκριτα ίχνη στην καλλιτεχνική έκφραση. Άλλοτε εξιδανικευμένη ως ρομαντική νόσος, άλλοτε αποδοσμένη με ρεαλισμό, η φυματίωση απαντάται σε όλες τις μορφές της παγκόσμιας καλλιτεχνικής δημιουργίας, στην ποίηση και τη λογοτεχνία, τη ζωγραφική, τη μουσική και τον κινηματογράφο. 

Ο Μάνθος Μεταλληνός υπήρξε μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες στην ιστορία της Σωτηρίας. Ως Διευθυντής του Νοσοκομείου από το 1937, και σε συνεργασία με τον καθηγητή Μαρίνο Γερουλάνο, κατόρθωσε να αναμορφώσει το Ίδρυμα, σε μία περίοδο, που η χώρα αντιμετώπιζε τις συνέπειες των πολέμων, της Μικρασιατικής Καταστροφής και της έξαρσης της ασθένειας. 

Το άλμπουμ του, με φωτογραφίες της περιόδου 1937 - 1938, δίνει μία σαφή εικόνα του έργου του αλλά και της κατάστασης που επικρατούσε στη Σωτηρία, την εποχή ανάληψης των καθηκόντων του. 

Στην ίδια ενότητα, ο επισκέπτης μπορεί να ακούσει μία επιλογή από τα ρεμπέτικα της φθίσης, τα οποία περιγράφουν με γλαφυρό τρόπο τα συναισθήματα και τα συμπτώματα των ασθενών.